به گزارش روابط عمومی معاونت درمان،کلاس آموزشی استانداردهای اعتباربخشی ملی با محوریت مدیریت بحران و بلایا، با حضور دبیران بحران و بلایای و مسئولین بهبود کیفیت بیمارستان‌های دولتی و خصوصی تابعه دانشگاه علوم پزشکی ایران و با تدریس دکتر معصومه عباس‌آبادی رئیس اداره پژوهش سازمان اورژانس کشور و عضو تیم مدرسین و مؤلفان استانداردهای اعتباربخشی بیمارستان‌ها برگزار شد.

در این نشست، دکتر محسن نوری مدیر اداره پدافند غیرعامل دانشگاه، دکتر سیدرضا معتمدی مدیر اداره حوادث و فوریت‌های پزشکی دانشگاه، دکتر احمد ملکی رئیس اداره اعتباربخشی معاونت درمان و جمعی از کارشناسان ادارات مختلف معاونت درمان نیز حضور داشتند.

دکتر محسن نوری مدیر اداره پدافند غیرعامل دانشگاه، ضمن تشریح اهداف برگزاری این دوره آموزشی، بر جایگاه و مسئولیت دبیران کمیته خطر و بلایا در مراکز درمانی تأکید کرد.

 وی با اشاره به نقش کلیدی مدیریت خطر در شناسایی و ارزیابی مخاطرات و اجرای اقدامات پیشگیرانه، توجه جدی به پیشگیری و کاهش خطر پیش از وقوع حوادث و بلایا را از الزامات ارتقای آمادگی و تاب‌آوری مراکز درمانی دانست.

همچنین دکتر احمد ملکی رئیس اداره اعتباربخشی معاونت درمان، با تأکید بر اهمیت اجرای صحیح سنجه‌های اعتباربخشی در محور مدیریت خطر و بلایا، توجه به الزامات این سنجه‌ها را در ارتقای کیفیت خدمات، افزایش آمادگی و بهبود عملکرد بیمارستان‌ها در مواجهه با حوادث و بلایا ضروری عنوان کرد.

تاب‌آوری بیمارستانی؛ هدف اصلی استانداردهای مدیریت بحران و بلایا

دکتر معصومه عباس‌آبادی در این کلاس آموزشی، با تشریح استانداردهای اعتباربخشی مدیریت خطر حوادث و بلایا در بیمارستان‌ها، ویرایش ششم این استانداردها را مبنای آموزش قرار داد و هدف اصلی این محور را ارتقای تاب‌آوری بیمارستان‌ها در برابر حوادث و بلایا عنوان کرد.

وی با اشاره به پیامدهای حوادث و بلایا بر نظام سلامت، از جمله آسیب به زیرساخت‌های مراکز درمانی و اختلال در ارائه خدمات، بر ضرورت آمادگی بیمارستان‌ها برای حفظ عملکرد و تداوم خدمات حیاتی در شرایط اضطراری تأکید کرد. به گفته وی، بیمارستان تاب‌آور باید بتواند ضمن فراهم کردن محیطی ایمن برای بیماران، مراجعان و کارکنان، خدمات درمانی مورد نیاز مصدومان را نیز در زمان وقوع حادثه ارائه دهد.

در ویرایش ششم استانداردهای مدیریت خطر حوادث و بلایا، سه استاندارد و ۲۳ سنجه در نظر گرفته شده است. این استانداردها شامل ارزیابی خطر و مدیریت پیشگیرانه مخاطرات، تأمین و نگهداری ایمن زیرساخت‌های تأسیساتی و تدوین و اجرای برنامه‌های مؤثر آمادگی، پاسخ و بازیابی است.

شناسایی مخاطرات و ارزیابی ایمنی بیمارستان‌ها

عباس‌آبادی با تشریح مراحل مدیریت خطر، بر ضرورت شناسایی و اولویت‌بندی مخاطرات داخلی و خارجی بیمارستان‌ها تأکید کرد و توضیح داد که مخاطرات با توجه به شرایط جغرافیایی، اقلیمی، منطقه‌ای و ویژگی‌های هر بیمارستان متفاوت است. از این رو، ارزیابی خطر باید متناسب با شرایط اختصاصی هر مرکز درمانی انجام شود.

وی مخاطرات طبیعی مانند زلزله، سیل و طوفان و همچنین مخاطرات انسان‌ساخت و فناورانه مانند حوادث ترافیکی، آتش‌سوزی، حوادث شیمیایی و تجمعات انبوه را از جمله تهدیدهای پیش‌روی بیمارستان‌ها برشمرد. همچنین قطع برق، آب و گازهای طبی، اختلال در سامانه‌های ارتباطی و اطلاعات بیمارستانی، نشت مواد خطرناک و حوادث داخلی را از جمله مخاطراتی دانست که باید در برنامه‌ریزی بیمارستان‌ها مورد توجه قرار گیرند.

به گفته وی، پس از شناسایی مخاطرات، ارزیابی ایمنی بیمارستان در سه حوزه سازه‌ای، غیرسازه‌ای و عملکردی و با استفاده از ابزار ارزیابی ایمنی بیمارستان (HSI) انجام می‌شود. در این ارزیابی، علاوه بر بررسی وضعیت ساختمان و اجزای سازه‌ای، ایمنی زیرساخت‌های حیاتی، تجهیزات، سامانه‌های تأسیساتی و آمادگی عملکردی بیمارستان نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.

وی تأکید کرد که نتایج ارزیابی باید به شناسایی نقاط ضعف و قوت، تدوین برنامه‌های اصلاحی، تعیین مسئولیت‌ها و پیگیری مستمر اقدامات منجر شود و صرف کسب امتیاز یا ثبت نتایج ارزیابی، به‌تنهایی نشان‌دهنده آمادگی بیمارستان نیست.

ایمنی زیرساخت‌ها و تداوم خدمات حیاتی

در ادامه، مدرس دوره با اشاره به اهمیت ایمنی زیرساخت‌های بیمارستانی، موضوعاتی از جمله ایمنی سامانه‌های برق و تابلوهای الکتریکی، دیزل ژنراتورها، موتورخانه و دیگ‌های بخار، منابع ذخیره آب، گازهای طبی، آسانسورها، انبارها، مسیرهای خروج اضطراری و سامانه‌های اعلام و اطفای حریق را تشریح کرد.

وی نگهداری و تعمیرات پیشگیرانه تجهیزات، ثبت سوابق سرویس و تعمیرات، پایش مستمر عملکرد تأسیسات و پیش‌بینی تجهیزات جایگزین را از الزامات حفظ تداوم خدمات حیاتی دانست. همچنین بر ضرورت ایمن‌سازی فضاهای پرخطر، مشخص بودن مسیرهای خروج و دسترسی مناسب خودروهای امدادی و آتش‌نشانی به محوطه بیمارستان تأکید کرد.

عباس‌آبادی با اشاره به اهمیت امنیت فیزیکی و اطلاعاتی بیمارستان‌ها، حفاظت از بخش‌های حساس، داروخانه، انبارها، اتاق سرور و اطلاعات بیماران را ضروری دانست و بر لزوم پیش‌بینی برنامه‌های مقابله با حملات سایبری، پشتیبان‌گیری از اطلاعات و بازیابی سامانه‌های رایانه‌ای در زمان اختلال تأکید کرد.

آمادگی و پاسخ مؤثر به حوادث و مصدومان انبوه

در بخش دیگری از این آموزش، برنامه‌ریزی برای مدیریت حوادث با مصدومان انبوه از محورهای اصلی مورد بحث بود. مدرس دوره با تشریح ضرورت تعیین مسیر ورود مصدومان، تریاژ، ارائه خدمات درمانی، جراحی، ارجاع و انتقال بیماران، بر لزوم پیش‌بینی فضا، نیروی انسانی، تجهیزات و منابع مورد نیاز برای هر مرحله تأکید کرد.

وی یادآور شد که در شرایط بحران و ورود تعداد زیادی مصدوم، الزامات و استانداردهای خدمت‌رسانی با شرایط عادی متفاوت است و کارکنان باید برای ارائه خدمات در چنین شرایطی آموزش دیده و تمرین کرده باشند. همچنین ضرورت تعیین مناطق درمانی، از جمله مناطق تریاژ و تفکیک مصدومان بر اساس وضعیت بالینی و اولویت دریافت خدمات، مورد توجه قرار گرفت.

بر اساس مباحث ارائه‌شده، برنامه آمادگی و پاسخ بیمارستانی باید موضوعاتی مانند سامانه هشدار اولیه و فعال‌سازی برنامه، تریاژ بیمارستانی، افزایش ظرفیت، مدیریت مصدومان و اطلاعات بیماران، ایمنی و امنیت، انتقال بین بیمارستانی، تخلیه بیمارستان، آلودگی‌زدایی، مدیریت ازدحام و حمایت از کارکنان و داوطلبان را پوشش دهد.

افزایش ظرفیت و آمادگی عملیاتی بیمارستان‌ها

عباس‌آبادی با تأکید بر ضرورت افزایش ظرفیت بیمارستان در زمان وقوع بحران، به استفاده از ظرفیت نیروهای چندمهارته، کارکنان بازنشسته و داوطلبان، آموزش و توانمندسازی کارکنان و همکاری با سازمان‌هایی مانند جمعیت هلال‌احمر و بسیج اشاره کرد.

وی همچنین تأمین تجهیزات مصرفی و حیاتی، تخت و برانکارد، آب، برق، گازهای طبی، سوخت، اقلام آزمایشگاهی، ملزومات استریلیزاسیون، دارو و مواد غذایی را از الزامات آمادگی بیمارستان‌ها دانست و تأکید کرد بیمارستان باید امکان تداوم فعالیت مستقل برای دست‌کم ۷۲ ساعت را داشته باشد.

به گفته وی، افزایش ظرفیت تنها به نیروی انسانی و تجهیزات محدود نمی‌شود و شناسایی فضاهای قابل استفاده در داخل بیمارستان، تجهیز فضاهایی مانند راهروها و پارکینگ و همچنین پیش‌بینی ظرفیت اماکن نزدیک بیمارستان از طریق هماهنگی و تفاهم‌نامه با سایر سازمان‌ها نیز باید در برنامه‌ریزی‌ها لحاظ شود.

در این بخش، انواع تمرین‌های آمادگی نیز تشریح شد. این تمرین‌ها در دو گروه مبتنی بر بحث و تبادل نظر، شامل سمینار، کارگاه، تمرین دورمیزی و بازی یا رقابت، و تمرین‌های مبتنی بر عملیات، شامل مانور، تمرین کارکردی یا میدانی محدود و تمرین همه‌جانبه، دسته‌بندی می‌شوند.

سامانه فرماندهی حادثه و سطوح هشدار اضطراری

مدرس دوره در ادامه به تشریح ساختار سامانه فرماندهی حادثه بیمارستان (HICS) و مرکز فرماندهی حادثه (HCC) پرداخت و نقش این ساختار را در سازماندهی و هدایت اقدامات هنگام وقوع بحران توضیح داد.

بر اساس مباحث مطرح‌شده، فرمانده حادثه مسئول تعیین اهداف، راهبردها و اولویت‌های عملیاتی است و واحدهای عملیات، برنامه‌ریزی، پشتیبانی و اداری‌مالی در اجرای برنامه‌ها و تأمین نیازهای حادثه فعالیت می‌کنند. همچنین نقش‌های تکمیلی از جمله مسئول روابط عمومی برای اطلاع‌رسانی به کارکنان، مدیران، رسانه‌ها و سازمان‌های بیرونی، مسئول ایمنی و مسئول رابط و هماهنگی نیز متناسب با شرایط حادثه پیش‌بینی می‌شود.

عباس‌آبادی با تشریح سامانه هشدار اولیه، بر ضرورت تعیین منابع خبری معتبر، مشخص بودن مسیر دریافت و انتشار اطلاعات و پیش‌بینی روش‌های اطلاع‌رسانی و فراخوان کارکنان تأکید کرد. وی سطوح هشدار را شامل اطلاع‌رسانی یا وضعیت زرد، آماده‌باش یا وضعیت نارنجی و فعال‌سازی یا وضعیت قرمز دانست و اقدامات متناسب با هر سطح را توضیح داد.

وی همچنین بر ضرورت پیش‌بینی سامانه ارتباطی چندلایه و روش‌های جایگزین اطلاع‌رسانی، از جمله سیستم تلفن آبشاری، برای فراخوان کارکنان در شرایط اضطراری تأکید کرد.

تخلیه بیمارستان و برنامه بازیابی پس از بحران

در بخش پایانی مباحث تخصصی، موضوع تخلیه بیمارستان و الزامات آن تشریح شد. بر اساس توضیحات ارائه‌شده، تخلیه می‌تواند به‌صورت کامل، عمودی یا افقی انجام شود و برای هر یک باید مسیرها، خروجی‌ها، تجهیزات، منابع مورد نیاز بیماران، نحوه تبادل اطلاعات و روش سرشماری افراد پس از تخلیه از پیش مشخص شده باشد.

همچنین برنامه بازیابی پس از حادثه، نحوه غیرفعال‌سازی سامانه فرماندهی با هماهنگی ستاد هدایت دانشگاه، تهیه گزارش عملکرد و ثبت مشکلات و پیشنهادها از دیگر محورهای آموزش بود. در این زمینه، بر ارسال گزارش اقدامات انجام‌شده حداکثر ظرف ۷۲ ساعت پس از پایان عملیات، حمایت روانی و رفاهی از کارکنان، جایگزینی تجهیزات و ملزومات مصرف‌شده، ارزیابی عملکرد و ثبت درس‌آموخته‌ها برای اصلاح برنامه‌های آینده تأکید شد.

از دیگر موضوعات مورد اشاره در ویرایش ششم استانداردها، آمادگی بیمارستان‌ها برای مواجهه با حوادث و تهدیدات شیمیایی، بیولوژیکی، پرتوی، هسته‌ای و مواد منفجره با قدرت تخریب بالا (CBRNE) بود که ضرورت پیش‌بینی آمادگی اولیه و تدوین برنامه جامع پاسخ به این تهدیدات را مورد توجه قرار می‌دهد.

در پایان این کلاس آموزشی، دکتر معصومه عباس‌آبادی به پرسش‌های حاضران درباره استانداردهای مدیریت خطر حوادث و بلایا و الزامات اجرایی آن در بیمارستان‌ها پاسخ داد و نکات تکمیلی را در این زمینه تشریح کرد.